جدید ترین اخبار
نوروز در شهریار

آداب و رسوم نوروز در شهریار

افروز نیوز- (استاد احمد فرجی) جشن نوروز در سراسر ایران جشنی با شکوه و فراگیر و زیبا بوده است و تاکنون نیز از شکوه و عظمت و زیبایی آن چیزی کاسته نشده است. IMG_20160315_200551

با پذیرش آیین حیات بخش اسلام، آیین ها وآداب و رسوم آن با باورهای دینی و اعتقادات مذهبی ما الفتی ماندگار و دیرینه یافت و پیوند خورد، بطوری که تمام ایرا نیان مسلمان در هنگام تحویل ساده نو، با حضور در اماکن مذهبی و یا در کنار سفره های هفت سین در کنار دیگر اعضای خانواده دست نیاز به سوی خالق بی نیاز دراز می کنند و در آغاز سالی نو، با معنویت و صفایی خاص از خداوند می خواهند که با توجه به شکوفایی و سرسبزی طبیعت و تغییر فصل ، دگرگونی در حال آنها هم به وجود بیاورد و با خود این دعــا را تکرار می کنند که:

“یا مقلب القلوب و الابصار، یا مدبر اللیل و النهار، یا محول الحول و الاحوال حول حالنا الی احسن الحال”

سر از نو، روزی از نو، روز از نو، روزگار از نو

تب خورشید از نو، زندگی از نو، بهار از نو

در بررسی تاریخی شهرستان کهن و باستانی شهریار این نکته کاملا مشخص است که این شهرستان با سابقه ی چند هزار ساله و به سبب بر خورداری از شرایط ویژه ی اقلیمی خصوصا زمین های مستعد کشاورزی و آب فراوان و هوایی معتدل و خاکی نیکو و باغ ها و تاکستان های انگور فراوان، دارای ساکنانی تلاشگر و سخت بوده و مومن بوده است و آغاز بهار همواره برای این مردم سخت کوش و کشاورز  و همچنین دامداران منطقه با شور و شوق خاصی همراه بوده است و قطعا زندگی بــا طبیعت را می توان از ویژگی های خوب ساکنان این مناطق دانست، همان مردمی که صبح ها همراه با صدای دلنشین خروس از خواب برخاسته و مشغول کار می شدند و با غروب آفتاب، به خواب می رفتند و قطعا جشن نوروز به شکرانه ی پایان فصل سرما و شروع کشت و کار و دمیدن سبزه ها و گل ها و جاری شدن چشمه ها و جوی های آب و سرسبزی و باروری مراتع و راندن گاوها و گوسفندان از آغل ها به صحرا،‌ جشنی سراسر شور و شادی و نشاط بوده و هرکدام به فراخور وضعیت اقتصادی خانواده، در برپایی آداب و رسوم آن اهتمامی خاص داشته و برگزاری جشن شکوفایی طبیعت، موهبتی بزرگ تلقی می شده و با برپایی و زنده نگه داشتن آن، خود را با آغاز تحول طبیعت سهیم و شریک می کردند که در اینجا به گوشه ای از این آدابو رسوم اشاره می کنم:

۱- خانه تکانی

مسلما چه قبل و چه بعد از اسلام، ایرانیان اهتمام خاصی به نظافت شخصی و جمعی و محیط محل زندگی خود داشتند و اعتقاد داشتند برای رفتن به پیشواز سال نو ، باید خانه ها را بروبند، گرد و غبار از اشیاء و ظروف بگیرند و با پاکیزگی به استقبال بهار بروند .آغاز بهار، بهترین فرصــت را به وجود می آورد تا مردم پس از گذشت از فصل سرما و کاستن شدن برودت و سرما ، به نظافت منازل و شست و شوی وسایل آن از قبیل فرش ها ،‌ گلیم ها و …بپردازند و معمولا این خانه تکانی ها از هفته ی دوم اسفند – بستگی به و ضعیت هوا – تا یک هفته مانده به عید ادامه داشت. من در دوران کودکی خود شاهد بودم که بسیاری از همسایگان ما، دیوارهای گلی منازل خود را با ماده ای به نام «گل گیوه» که سفید رنگ بود و آن را با آب مخلوط کرده و با جارو به دیوارهای خانه می مالیدند و دیوارها رنگ سفیدی به خــــــود می گرفت و در صورت مساعد بودن هوا، چند روز مانده به عید،‌ کاملا می شــد شاهد این شست و شوها در کنار قنات ها، موتور خانه ها و جوی های آب بود .

۲- شکفتن سبزه ی عید، نماد خوش یمنی سال نو

مادر بزرگ هنوز هم مثل هر سال دانه ها را خیس می کند و برایمان سبزه سبز می کند. او می داند که ما معتقدیم که دستش خوب است و سبزه ای که برایمان می فرستد « آمد» دارد. این سبزه ها سال هاست که سفره ی هفت سین ما را مزین کرده است و خوش یمنی و برکت را برای سال نو و زندگی نو ما نوید می دهد. اسفند، ماه پایانی ز مستان هنگام کاشتن دانه و غله است. کاشتن سبزه ی عید به صورت نمادین و شگون از دیرباز در تمام خانوادهای شهریاری رسم بوده است. در گذشته های دور ، رسم بر آن بوده که تقریبا دو یا سه هفته مانده به عید،‌ دانه های گوناگونــــــی را در چند ظرف می کاشتند تا پیش در آمد کشت و کارهای بهاره و تابستانه باشد،‌ هر کدام از آنها که در طی دوازده روز نوروز بیش تر و بهتر رشد می کردند، آن را به فال نیک گرفته و در آن سال، آن را کشت می کردند و می گفتند که امسال مثلا سال گندم یا سال جو یا سال عدس و یا سال ماش است.

البته آرام آرام با گسترش شهر نشینی دیگر کاشت این غلات بدین منظور صورت نمی گرفت و فقط یکی از ار کان سفره ی هفت سین محسوب می شد و در شهریار نیــز بسیاری از این دانه ها از قبیل گندم، عدس، ماش کشت می شد. معمولا زنان این دا نه ها را در ظرفی ریخته و روی آن را پارچه ای تمیز نم دار می انداختند و آن را در محلی نسبتا گرم قرار می دادند تا کم کم سبز گردد وتنوع و گستردگی انتخاب دانه ها بستگی به میزان سلیقه ی خانواده ها داشت. علاوه بر اینها گاهی جورابی دور کوزه می پیچیدند و تخم شاهی را خیسانده و آن را به ایــــن جوراب می مالیدند و بعد از چندی که ســـبز می شد،‌ کوزه جلوه ای بسیار زیبا می یافت.

در گذشته در روز سیزده ی نوروز که پایان آیین های نوروزی بوده است ، مردم دانه های سبز شده و سبزه ها را در کنار جوی هـــا و رودها برای تبرک و زیبایی می نشاندند تا همچنان سبز باقی بماند ، اما امروزه متاسفانه این سبزه ها در روز سیزده به در که همگی اعضای خانواده به بیرون از منزل می روند با خود برده و در باغ و کوچه باغ و دشت و بیابان و کوه و … با عنوان پایان نحوست سیزده به دور انداخته می شود و یا آنهایی که در منزل می مانند این سبزه ها را متاسفانه از پنجره ی آپارتمان ها به خیـابان و کوچه پرتاب می کنند.

۳-خرید عید

به علت عمده اینکه این شهرستان اکثرا کشاورزی بوده و معمولا تمام خریدها و مسافرت ها و مراسم ها قطعا پس از برداشت و فروش محصول انجام می شده است و عمده ترین محل خرید مولوی و یا کوچه ی برلن لاله زار بوده است که البته گفتنی ست به علت وضعیت خانواده ها بعضا لباس ها یکی دو شماره هم بزرگ تر خریداری می شد.

۴-رنگ کردن تخم مرغ

رسوم نوروز در شهریار

بسیاری از خانواده ها با کندن ریشه ی رناس از باغ ها و یا با جوشاندن پوست پیاز قرمز، تخم مرغ رنگ می کردند که این تخم مرغ ها هم باعث زینت سفره ی هفت سین عید می شد و هم به عنوان عیدی برای کودکان محسوب می گردید.

الف: تخم مرغ بازی

از سرگرمی ها و بازی های رایج بین نوجوانان و حتی جوانان در ایان نوروز بازی با تخم مرغ بود. دو نفر که مقابل هم قرار می گرفتند سر تخم مرغ های رنگ کرده و پخته خود را بین دست قرار می دادند و یکی از آنها با تخم مرغ خود به آن ضربه می زد، اگر تخم مرغ می شکست بازنده و اگر نمی شکست برنده بازی بود.

۵- چهار شنبه سوری و مراسم شب چهار شنبه سوری

الف- آتش افروزی

مراسم چهارشنبه سوری که در گذشته جشنی به عنوان استقبال نوروز یا جشن پیش در آمد یا پیش باز نوروز محسوب می گردیده و برای گریزاندن سرما و فراخوانی گرما در پشت بام ها انجام می شده با این اعتقاد و باور که تنوره ی آتش و دود، بر بام ها باعث هدایت فروهر ها به خانه های خود می شود ،‌به تدریج شکل دیگری به خود گرفته و مردم با فراهم آوردن بوته های خار ، محلی را برای افروختن آتش انتخاب و نزدیکی های غروب آفتاب، همزمان با آغاز تاریکی شب، بوته ها را آتش زده و از روی آن می پریدند و «زردی من از تو و سرخی تو از من» را با خود تکرار می کردند و در این شب آجیل مخصوصی هم با عنوان «آجیل چهار شنبه سوری» تهیه و بین مردم پخش می کردند. البته متاسفانه امروزه بر پایی این آیین به علت آتش افروزی عده ای با ترقه ها و بمب های دستی و …تبدیل به صحنه ای برای از بین بردن آسایش و امنیت مردم گردیده است و هر ساله متاسفانه شاهد خسارت های فراوان جانی و مالی به مردم هستیم که باید در این مورد فکری جدی کرد .

ب- مراسم شب چهار شنبه سوری

معمولا پس از پایان آتش افروزی نوبت اجرای سه مراسم می شد که به ترتیب عبارت بودند از:

قاشق زنی: عده ای چادری زنانه به سر کرده و روی خود را می پوشاندند و به درب منازل مراجعه و با زدن قاشق بر روی کاسه ی همراه خود ،‌ از صاحب خانه چیزی طلب می کردند و معمولا صاحب خانه در کاسه ی آنها قدری آجیل یا شکلات یا گردو می ریخت.

نوروز در شهریار

فال گوش ایستادن: عده ای نیت کرده و پشت در ب خانه و یا پنجره ها فال گوش می ایستادند و به سخنان صاحب خانه گوش می دادند . اگر کسانی که در خانه بودند از شادی و خوشی و … صحبت می کردند اینها آن را به نیت خوب گرفته و یا بالعکس اگر حرفی از ناراحتی و غم می زدند آنها به فال بد گرفته و بر می گشتند .

شال انداختن: عده ای بالای پشت بام خانه ها رفتنه و شال بلندی را از بالای پشت بام به پایین می انداختند و صاحب خانه بنا بر وسع و امکانات خود چیزی در شال پیچیده و به آنها می داد .

این مراسم به شکل زیباتر و جذاب تری در آذربایجان با عنوان ( شال ساللاماق) اجرا می شده که «استاد شهریار» در منظومه ی بسیار زیبای «حیدربابایه سلام» به آن پرداخته کرده است .

۶- زیارت اهل قبور

معمولا در پنج شنبه آخر سال مردم به امام زاده ها و گورستان ها و مزار مطهر شهدا با حلوا و میوه و شیرینی به نیت زیارت رفته و برای شادی روح گذشتگان خود آرزوی رحمت و مغفرت می نمایند و با اینکه معمولا همه شـــب های جمعــه امامزاده های شهرستان مملوی از جمعیت است ، اما شب جمعه آخر سال امامزاده ها و مزار مطهر شهیدان خصوصا امامزاده بی بی سکینه ، امامزاده اسماعیل و هادی شهریار و امامزاده ابراهیم ملارد حال و هوای خاصی دارد.

۷- چیدن سفره ی هفت سین

نوروز در شهریار

ایرانیان در گذشته بنابر آیین زردشت معتقد بودند که اهورامزدا پیش از آنکه جهان خاکی و آفریدگان آن را بیافریند، نخست فروهر هر یک را در جهان مینوی عالم بالا آفریده و سپس آن فروهرها را برای نگهداری آفریدگان جهان خاکی فرو فرستاده و پس از مرگ هریک از آن آفریدگان فروهر او دیگر بار به آسمان باز می گردند اما ، هیچ گاه آنچه را و آن که را که به هر یک از آنها تعلق داشته، فراموش نخواهند کرد و هرسال یک بار برای دیدار و سرکشی، به زمین باز می گردند و آن هنگام جشن فروردین و نوروز است و به همین علت رسم بوده است که در شب نوروز به قبرستان ها رفته و چراغ یا شمع یا آتش روشن می کردند تا آنها به آسانی به خانه و کاشانه ی خود فرود آیند و در میان انبوه مردگان راه را گم نکنند و باز هم با توجه به همین اعتقاد خانواده های ایرانی تبرکا به احترام این مردگان مقــدس و به نیــت پذیرایی از آنها سفره ی مفصلی می گسترده و بر سر هر سفره هفت سینی بزرگ پر از خوراکی ها و میوه های گوناگون می چیده اند.

اما دیر وقتی ست این اعتقاد شکل عوض کرده و امروزه در کنار این سفره ، هفت چیز که با « سین » آغاز می شود قرار می دهند که البته تنوع و انتخاب آنها نیز بسیار جالب و دیدنی ست که آنها عبارتند از: سیب، سرکه، سماق، سمنو، سنجد،‌ سیر و سبزه و رسم چیدن سفره ی هفت سین از دیرباز مورد توجه خانواده ها در شهریار بوده است که به آن به نیت تبرک و تیمن قرآن مجید، آیینه، تنگی پر از ماهی های قرمز هم اضافه می شود

۸-  سنت صله رحم، دیدار ها

زیباین سنت نوروز اهتمام در صله رحم و دیدار بستگان نزدیک و دور و دوستان و همسایگان بود که با آغاز جشن های نوروز به ترتیب از دیدار بزرگان فامــیل آغاز می شد ودر اصطلاحی شهریاری به شوخی این دید و بازدیدها تا « فصل توت پزان» یعنی فصل رسیدن توت ها ادامه داشت . طبق این سنت زیبا ، در لحظه ی ساعت تحویل سال نو ، خانه ی بزرگ تر ها پر از فرزندان و نوه ها بود که همگی با لباس های مرتب و تمیز و نو، در کنار سفره ی هفت سین مراسم سال تحویل را برگزارمی کردند و بزرگ تر ها معمولا پولی را که به عنوان تبرک وتیمن در لای قرآن قرار داده بودند به کوچک تر می دهند ، هرچند علیرغم شهر نشینی و مشکلات اقتصادی و مشغله های فراوان قدری سنت دیدارها کم رنگ تر شده است ، اما به جرات می توان گفت در بین خانواده های سنتی و ریشه دار شهرستان ، هنوز این سنت چون گذشته پابرجا و جاری ست. البته گفتنی ست که در گذشته معمولا عیدی ، یک جفت جوراب یا دستمال ، تخم مرغ های رنگ کرده و به ندرت هم پول های سکه ای بود که امروز جــای تقریبا جای همه ی آنها را اسکناس های نوی صد، دویست یا پانصد یا هزار تومانی ویا بیشتر گرفته است و کادو نیز مرسوم است. اما دریافت یک اسکناس تانخورده لای قرآنی از دست پدر بزرگ و مادر بزرگ یا پدر و مادر و بزرگ تر فامیل برای خودش لذتی داشت و هنوز هم دارد.سفره ها ی هفت سین معمولا تا سیزده بدر در منازل پهن بود و بعد از آن، نسبت به جمع آوری آن اقدام می کردند .

۹- برگزاری آیین مذهبی عید اول

معمولا کسانی که در طول سال یکی ازبستگان خود را از دست داده اند و در این فاصله تا عید نوروز ، عید دیگری مانند عید فطر، قربان، غدیر و.. نداشته اند ، بستگان و همسایه ها روز اول عید را به عنوان سرسلامتی و قرائت فاتحه به عنوان عید اول به منزل آنها می روند و در بعضی از نقاط شهریار که برای نمونه می توان به «کرشته» اشاره کرد، با توافق بزرگ ترهای محل معمولا خانواده ها مراسم عید اول را در مسجد محل برگزار می کنند و مردم برای قرائت فاتحه و طلب آمرزش و تسلیت و سر سلامتی باز ماندگان در روز اول عید به مسجد می روند و در آنجا پذیرایی می شوند . این مراسم معمولا چند ساعتی ادامه دارد.

۱۰-  دستگیری از فقرا و مستمندان

آیین جوانمردی و دستگیری از نیاز مندان از شعارهای تمام ایرانیان راستین بوده است و با پذیرش دین مبین اسلام و امامت مولای متقیان حضرت علی (ع) ، اقتدا به آن حضرت در دستگیری نیازمندان و فقرا ، افتخاری بزرگ محسوب می گردیده و در روایت های متعددی از معصومین توصیه و سفارش جدی به انجام آن شده است و این ایام یکی از بهترین فرصت ها برای این کمک ها بوده است تا خانواده های نیاز مند به کمک افراد نوع دوست و خیر بتوانند آبرومندانه مراسم عید را برگزار کنند و کمک در جهت خرید وسایل زندگی ، خورد و خوراک ، لباس و پوشاک و … رسمی زیبا و خداپسندانه در بین مردم موحد و خواجوی شهرستان شهریار بوده و خواهد بود .

۱۱- عیدی برون

معمولا خانواده هایی که برای پسرشان نامزده کرده ولی هنوز عروس خود را به خـــانه نبرده اند در شب عید یک سینی پر از خوردنی شامل غذا، سبزی خوردن، قدری میوه و تنقلات… به رسم شگون در یک سینی بزرگ توسط یکی از بزرگ تر های خانوادهی داماد برای خانواده عروس می فرستند و در روز عید، داماد برای خود عروس و خانواده ی او خلعتی یا عیدی می برد و با کلی خواهش و تمنا از خانواده عروس اجازه می گیرد تا هم دیداری با عروس داشته باشد و هم با او سری به خانواده ی فامیل بزند .

۱۲- سیزده به در

سیزده-بدر

درواقع سیزده بدر پایان تعطیلات نوروز را خبر می داد و انهایی که توانایی داشتند سعی می کردند این روز را درکنار اعضای خانواده در خارج از خانه بگذرانند.

شهریار از دیرباز به علت داشتن جاذبه های طبیعی، باغ ها ی سرسبــز، تاکستان ها، مزارع و کشت زارها و کوچه باغ های قشنگ و جوی های پر آبش، در روز سیزده بدر پذیرایی جمعیت فراوانی بود که برای گذراندن این روز به این منطقه می آمده اند.

با توجه به اینکه بسیاری از اهالی دارای باغ هستند معمولا با اعضای خانواده و بستگان برای گذراندن روزی سراسر با شاد و بانشاط به باغ های خود رفته و تلاش می کردند که «سیزده خود را به در کنند» و معمولا پختن آش سیزده بدر در بین خانواده ها در این روز رسم بود ه است، هرچند که برای این روز غذای خاص و مخصوصی مرسوم نبوده و بنا به ذوق و سلیقه و امکانات خانواده نسبت به تهیه و تدارک غذا اقدام می کردند.

منبع: دایره المعارف شهرستان شهریار، آداب و رسوم مردم شهرستان شهریار، نوروز – احمدفرجی

۸ نظر

  1. درود بر شما استاد. بسیار جامع و کامل بود. دست مریزاد.

  2. فریبا امیراسکندری

    با سلام و تبریک سال جدید
    علاوه بر آشنا کردن با رسوم گذشته ، با زبان شیرینی هم بیان شده بود و به راحتی می شد تصویر یازی کرد و در این مراسم همراه و شریک شد
    امیدوارم سعادت ،سلامت ،سربلندی ،سخاوت ،و….. همیشه مزین گر هفت سین زندگیتان باشد

  3. بازهم درودبراستاد بی ریای شهریار، عزیزجان فرجی عزیز.خواندنی وزیبابود

  4. باسلام -بسیاراطلاعات جالبی بود.ازشما و جناب آقای فرجی بی نهایت منون وسپاسگزاریم .الحق خواندنی بود

  5. درودبراستادفرجی همیشه عزیز.ایام بکام وعیدتان مبارک

  6. باسلام واحترام.اولین باربود که این مطلب رودرباره شهرم خوندم.جالب بود.

  7. هرچند زمانش گذشته، از استاد درخواست دارم در مورد فلسفه چهارشنبه سوری و سفره هفت سین بیشترتوضیح دهند

  8. با سلام؛ بزودی سوالات عزیزان دسته بندی و در اولین فرصت به این سوالات پاسخ داده خواهدشد.باتشکر از تمامی عزیزان خواننده وعلاقه مند.موفق باشید

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود