مجلس شورای اسلامی

وظیفه نماینده مجلس چیست؟/ محدود شدن به شرکت در مجالس ختم و دخالت در عزل و نصب مدیران محلی؟

آیا وظیفه نماینده مجلس محدود به شرکت در مجالس ختم و عروسی مردم، وعده دادن و دخالت در عزل و نصب مدیران محلی است؟

افروز نیوز- (سیدهادی عظیمی) این روزها کشور ما با حوادث مهمی روبرو بود. حضور عده ای معترض در خیابان شهرهای مختلف و مسائلی که پس از آن به وجود آمد، توجه مردم و کارشناسان را به خود جلب کرد و تحلیل های متفاوتی را از رویکردهای مختلف ارائه شد که در صدد تبیین شرایط فوق و علل بروز حادثه و اهداف آن پرداختند. آنچه در اینجا به آن پرداخته می شود نسبت این اعتراضات و نهاد مهم مجلس است. پرداختن به این موضوع که چگونه نهادهای انتخابی از جمله مجلس شورای اسلامی می توانند با انتقال صحیح صدای مردم از حوادثی اینچنین جلوگیری کنند، کمتر مورد توجه است.هادی عظیمی

برخلاف شهرهای بزرگ که نمایندگان به امور سیاست کلان اشتغال دارند، در سطح محلی و شهرستان های کوچک، نمایندگی مجلس نقشی فراتر از یک نماینده می یابد و از کارکردهای متفاوت فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، حتی در امور روزمره زندگی مردم برخوردار است. از اینرو بررسی ارتباط کارکردهای نمایندگی مجلس با تحولات سیاسی یک جامعه و نقش آن در بروز اعتراضات و کااهش آن ها می تواند مهم و اساسی باشد. اگر مجلس صدای رسای جامعه باشد و مردم آمال و خواسته های خود را در سخنان نمایندگان مجلس ببیند، نیازی به حضور در خیابان و اعتراض نمی بینند.

 مجلس شوای اسلامی در ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران جایگاهی منحصر به فرد دارد. مجلس به عنوان مظهر حاکمیت مردم و عالی ترین شورای مردمی کشورشناخته می شود و نهاد اعمال کننده قوه مقننه می باشد. نماینده مجلس شورای اسلامی به عنوان منتخب ملت نقش عمده ای در ساختاری سیاسی کشور دارد و آثار رفتارهای مجلس و نمایندگان آن در همه شئون کشور دیده می شود. میتوان در سه سطح ازجایگاه و نقش نمایندگان مجلس سخن گفت.

سطح اول: نماینده به مثابه نماینده ملت

اصل شصت و دوم قانون اساسی اذعان دارد که مجلس شورای اسلامی از نمایندگان ملت تشکیل می شود و در اصل هشتاد و چهارم نیز تاکید می گردد که ((هرنماینده دربرابر ملت مسئول است و حق دارد در همه مسائل داخلی و خارجی کشور اظهارنظر نماید)) این نقش مهمی که قانون اساسی برای نمایندگان  مجلس در نظر گرفته است، در سوگندنامه ای که نمایندگان مجلس به موجب اصل  شصت و هفتم قنون اساسی ایراد می کنند  نمایان می گردد. نمایندگان ملت باید براساس سوگند فوق پاسدار حریم اسلام و نگاهبان دستاوردهای انقلاب اسلامی ملت ایران و مبانی جمهوری اسلامی باشد، ودیعه ای را که ملت به عنوان امانت به آن ها سپرده پاسداری کند و همواره به استقلال و اعتلای کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پایبند باشد، از قانون اساسی دفاع کند و در گفته ها و نوشته ها و اظهار نظر، استقلال کشور و آزادی مردم  وامین مصالح آن ها را مد نظر داشته باشد.

موارد فوق  جایگاه والای نمیندگی مجلس را به عنوان نماینده ملت نشان می دهد. نماینده ای که باید در سطح کلان در جهت اجرای قانون اساسی و رشد و توسعه کشور قدم بردارد. بر اساس قانون اساسی  جمهوری اسلامی عمده وظیفه نمایندگان مجلس در دو بخش خلاصه می شود:

اول) قانونگذاری

دوم) نظارت

نمایندگان مجلس از طریق ارائه طرح های قانونی و بررسی و تصویب لوایح دولت در امر قانگذاری به ایفای نقش می پردازند و از راهکارهای نظارتی همچون سوال و استیضاح رئیس جمهور و وزرا و نظارت بر حسن اجرای قوانین به عنوان ناظر بر حسن فعالیت های دولت به فعالیت می کنند.

سطح دوم: نماینده به عنوان منتخب گفتمان های موجود جامعه

نمایندگان در انتخاباتی به کرسی خود دست می یابند که محل  رقابت  گفتمان های سیاسی ملی و محلی می باشد. در سطح ملی جریان ها و احزاب سیاسی می کوشند با ارائه لیست های انتخاباتی نامزدهای مورد نظر خود را با رای مردم به مجلس بفرستند در سطح محلی نیز حضور گرایش های سیاسی، قومی و فرهنگی و شکاف های متفاوت اجتماعی و اقتصادی موجود در سطح محلی به تولید انتخابات و برآمدن نماینده یا نمایندگان منتخب می انجامد. حضور فراکسیون های سیاسی در مجلس نشانه بارز نقش تاثیرگذار گفتمان های موجود در مناسبات داخلی مجلس است. هرچه فراکسیون های داخلی مجلس با گفتمان های سیاسی موجود درجامعه همپوشانی بیشتری داشته باشند، مجلس بالنده تر و موثرتر خواهد بود.

نماینده ای که با گفتمان های موجود در جامعه قرابت و همراهی نداشته باشد، با بدنه جامعه خود ارتباطی نخواهد داشت و دورنمای مورد نظر او با دورنمای جریان های سیاسی متفاوتند. حضور موثر جریان های سیاسی در انتخابات مجلس هرچه منجر به گفتگوی اساسی در مسائل مهم کشور و برنامه های یکدیگر گردند، نمایندگان مجلس قابلیت بیشتری برای  پیگری برنامه های خود خواهند داشت.

سطح سوم: نماینده به عنوان صدای مردم

 نماینده باید بتواند به مثابه صدای رسای مردم در مناسبات سیاسی کشور عمل کند. نماینده ای که صدای رسای مردمش نباشد و در جهت منافع باندها و جریان های پشت پرده عمل کند و مجلسی که توان خود را صرف لابی گری برای حفظ قدرت کند به تدریج به نهادی ناکارآمد تبدیل می شود. برای درک این نکته که یک نماینده تا چه حد صدای ملت است، می توان به نقش وی در قانونگذاری و کیفیت و اهداف قوانین مورد نظر وی  و کمیت و کیفیت نطق ها، سوال ها و استیضاح های وی پرداخت. صدای ملت باید صدای همه ملت باشد و نه صدای عده ای خاص و یک جریان معدود. فردی که صدای ملت باشد از  همه مردم در چارچوب قانون اساسی دفاع می کند و می کوشد که تا امور را حول محور قانون اساسی و با در نظر گرفتن حقوق و آزادی های همه مردم و در نظر گرفتن مصالح مردم  سامان دهد.

نماینده مجلس که باید نماینده ملت و نمایانگر گفتمان های سیاسی موجود جامعه و صدای رسای مردم باشد در صورتی که از ایفای کارکردهای فوق فاصله بگیرد، به تدریج به ناامید شدن مردم از نهاد مجلس  کمک می کند و باعث می گردد تا عده ای اعتراض خود را به جای اینکه در صحن پارلمان به عنوان ملاجا دردهای مردم بیابند در میان خیابان جستو جو کنند.

امروز عده ای از هر نردبانی بالا می روند تا به کرسی نمایندگی دست یابند و پس از دست یافتن به آن  می کوشند از طریق شرکت در مراسم عقد و عروسی  مردم  و دادن وعده های پوچ، این کرسی را نگه دارند. نماینده ای که تمام وقت خود را صرف عزل و نصب مدیران محلی کند تا نیروهای وفادار خود بدون در نظر گرفتن شایستگی به مدیریت ادارت محلی بگمارد، تا چه حد می تواند به عنوان صدای رسای ملت انجام وظیفه نماید؟

وظیفه یک نماینده مجلس به عنوان منتخحب مردم را علاوه بر مواردی که در اصول متعدد قانون اساسی ذکر شده، آن است که امور قانونگذاری و نظارت را به عنوان متخب مردم و صدای رسای ملت از طریق راه های زیر ارتقا دهد:

۱) رفتار و عمل بر پایه بینش علمی:

 درک صحیح شرایط  اجتماعی و سیاسی و فرهنگی جامعه و تلاش برای حل معضلات آن بدون استفاده از علم غیر ممکن است. علمی شدن تصمیمات منجر به کیفی شدن برنامه و قوانین می گردد. بخشی از آنچه امروز بر کشور می گذرد، ناشی از فقدان بینش علمی در نمایندگان مجلس است. نماینده ای که در سطح محلی اثری از علم و خرد در رفتارش دیده نمی شود، در عرصه ملی نیز  به همان شکل تصمیم می گیرد. علم و خرد با بهره گیری از نظرهای اهل علم  و خرد شکل می گیرد و در رفتار و گفتار یک نماینده خود را نشان می دهد.

۲) پرهیز از منطقه گرایی:

یکی از مشکلات نمایندگان مجلس تاکید بر  بینش های تنگ منطقه ای و محلی  و نداشتن یک بینش ملی و کلان نگر است. رفتارهای منطقه ای نتیجه ای جز آسیب به توسعه پایدار کشور ندارد. تجمع بودجه در یک منطقه به صرف لابی نماینده یا نمایندگان آن منطقه به منزله  ضربه به منطقه ای محروم تر است.  در حالیکه در دنیای جهانی شدن زندگی می کنیم، اگر منتخبین مردم به جای ملی ندیشی به منطقه خود بپردازند، ضربه های مهلکی بر مناطق کمتر برخوردار وارد می شود که آثار آن را در اعتراض های اخیر می بینیم.

۳) پرهیز منفعت طلبی شخصی و باندی:

 نماینده ای که در جایگاه نماینده بکوشد تا منافع شخصی  و باندی خود را حاکم کند و تمام تلاشش  صرف گماردن اطرافیان خود به عنوان مسئولین اداری و اجرایی بدون در نظر گرفتن شایستگی گردد،  آثار زیانبار رفتارش را متوجه آینده منطقه و کشور می کند. هر نماینده مجلس باید در مورد هر یک از افرادی که برای انتصاب آن ها سر و دست می شکند، در برابر افکار عمومی پاسخگو باشد و علت این انتصاب و شایستگی های فرد مورد نظر و جایگاه وی در میان کارشناسان را به افکار عمومی ارائه دهد و در برابر انتقادهای مربوط به آن پاسخ دهد. اگر نمایندگان مجلس همانطور که در هنگام انتخابات سعی می کنند خود را شفاف نشان دهند و در مورد لابی برای انتصاب آشنایان و اطرافیان خود نیز شفاف باشند، امکان نقد عملکرد آنها نیز آسان تر است.

۴) برخورداری از بینش راهبردی:

مجلس شورای ملی اگر از نمایندگانی با روح و بینش راهبردی برخوردار باشد، تاثیر مثبتی بر روند امور کشور  و کیفیت قانونگذاری و نیز نحوه فعالیت دولت و نهادهای عمومی می گذارد. وجود صدها مشکل بزرگ و کوچک در کشور که روز به روز بر عمق و تعداد آنها اضافه می شود و ناتوانی  در حل این بحران ها یکی از علائمی است که نشان می دهد مجلس آنچنان که باید عصاره فضائل ملت نیست و علی رغم وجود برخی نمایندگان شجاع و برخوردار از بینش راهبردی، گرایش عمده مجالس کشور به سمت منطقه گرایی و برنامه ها و طرح های غیرکاربردی و غیرعلمی می باشد. رشد و افزایش اختلاس و تخلفات و جرایم  و افزایش گرانی و تورم و ناکارآمدی و اختصاص بودجه های کلان به بخش های غیر کارآمد و غیر پاسخگو در حالیکه نهادهای مهمی مثل آموزش و پرورش از مشکل فقدان بودجه رنج می برندف همگی از نشانه های بارز فقدان بینش راهبردی در نمایندگان می باشد.

۵) درک جایگاه و نقش نمایندگی:

نمایندگی مجلس شورای اسلامی از جمله عناوینی است که از سوی بخش زیادی از جامعه  مورد اقبال قرار می گیرد و تعداد زیادی از افراد برای شرکت در انتخابات مجلس ثبت نام می نمایند که با رد صلاحیت های گسترده بخشی از آنها از حضور در این رقابت  کنار می روند. فهم جایگاه نمایندگی مجلس به عنوان یک نقش ملی که باید به عنوان نماینده ملت در عرصه کشوری فعالیت کند و به عنوان یک سرمایه اجتماعی و یک نهاد انسجام بخش و توسعه گرا در سطح محلی به ایفای نقش بپردازد، می تواند گام مهمی در اجرای وظایف نمایندگی باشد. متاسفاه برخی نمایندگان مجلس بیش تر از آنکه خود را در کرسی نمایندگی متعلق به همه مردم کشور و همه  اهالی حوزه انتخابیه خود بدانند، می کوشند در دوره نمایندگی در مسیر تثبیت باند و جریان های پرده نشین حامی خود تلاش کنند و دین خودر ا به آنان ادا نمایند.

نتیجه گیری:

آنچه گفته شد بیان نکاتی بود که کارکرد نمایندگی مجلس را مشخص می سازد و راه های ایفای وظایف نمایندگی را روشن می کند. شاید عده ای برای دفاع از یک نماینده مجلس به تعداد نطق ها و طرح های  پیشنهادی وی یا به مشارکت وی در هیات های عالی نظارتی اشاره کنند، اما موارد فوق از وظایف عادی نمایندگان مجلس است که در کارنامه همه نمایندگان مجلس در همه ادوار به وفور وجود دارد. برای درک این نکته که یک نماینده تا چه حد به وظایف خود عمل می کند، توجه به نکات فوق که وی تا چه حد از روح علمی برخوردار است یا تا چه میزان آلوده به منفعت طلبی و باندگرایی و بینش های تنگ منطقه ای است و یا بینش راهبردی وی یا درک او از جایگاه ملی نمایندگی لازم و ضروری می باشد.

سیدهادی عظیمی/فعال سیاسی اصلاح طلب

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشود